ميرزا حاجى بابا محمد تقى شيرازى
64
شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى )
سطح باطن هريك از معده و امعاء ، مىلغزد و سبب مىشود كه غذا ، به صورت هضم نشده دفع شود . امّا « خلفه » ، آن است كه گاهى هضم شود و گاهى فاسد شده و گاهى بسيار و گاهى كم و گاهى به رنگهاى مختلفه با دلپيچه و زور و گاهى با خون و بلغم و گاهى خون تنها كه از كبد به رودهها مىريزد و اسهال كبدى و « ذوسنطاريا » نام دارد ، مىباشد . امّا زحير ، دو نوع است : صادق و كاذب . زحير صادق آن است كه حركتى از رودهء مستقيم - رودهء متصل به مقعد - ايجاد مىشود كه آدمى را براى دفع مدفوع تحريك امّا چيزى از مدفوع دفع نمىشود و تنها جزئى بلغمى يا خراطه يا قليل خونى - كه از شدت زور از دهانهء رگهاى ريزهء طرف آن روده ترشح مىكند - دفع مىشود و اجتماع تفالههاى فضول غذائى در رودهها نمىباشند . زحير كاذب همچنين است ؛ امّا در ناف و زير شكم ، احساس سنگينى مىشود و گاهى درد و پيچ ناف دارد ؛ به خلاف زحير صادق كه چنين نمىباشد . علاج : اين سه بيمارى - با تفاوتى اندك - در علاج ، مشتركند : بايد تا هفت روز ، هر روز صبح اين مطبوخ را در خلفه و زحير بياشامند : انيسون كوفته ، يك مثقال ؛ ريشهء خطمى يا ريشه شيرين بيان ، دو مثقال ؛ بيخ انجبار كوفته - در صورت بودن خون « 1 » - ، دو مثقال ؛ بهدانه ، نيم مثقال ؛ مغز هستهء آلبالوى كوفته ، دو مثقال و سپستان ، تا ده دانه ، همه را در آب بجوشانند و آن را صاف نموده و از يك تا دو مثقال روغن بادام و نيم تا يك مثقال بارهنگ « 2 » و سه يا چهار مثقال قند را در آن بيفزايند . افراد مبتلا به « زلق المعدة و الامعاء » بايد مطبوخ مذكور را موقوف
--> ( 1 ) . چون خاصيّت انجبار ، ضديت با خونريزى است لذا در بند كردن خونريزىهاى درونى بسيار موثر است . م . ( 2 ) . اگر حرارت غالب باشد ، عوض بارهنگ ، نيم الى يك مثقال قند و اسفرزه را بو داده و بر صاف شدهء دوا بپاشند .